De naam Marcella Michiels zal bij televisiehistorici niet meteen een belletje doen rinkelen.  Ze ging in 1954 aan de slag als regieassistente (‘scriptgirl’) bij de kersverse televisieafdeling van het Nationaal Instituut voor de Radio-Omroep (de voorloper van de Belgische Radio en Televisie-BRT). Uit haar persoonsarchief blijkt dat ze niet alleen achter de schermen een rol speelde in de Vlaamse televisiegeschiedenis, maar ook in de Vlaamse filmgeschiedenis.

Marcella Michiels en de openbare omroep

Michiels was goed voorbereid toen ze zich aanbood bij het NIR. Ze had een uitgebreide opleiding achter de rug: grootste onderscheiding aan de Ursulinenschool in Lier (1936), een specialisatie in handelsvakken (1937), en een diploma van de “École Commerciale de la Société Mutuelle des Employés” in 1942, met nadruk op talen en handelswetenschappen. Ze bleef ook nadien bijleren via avondonderwijs Duits en Engels (1949). Ze kwam aankloppen bij het NIR met waardevolle werkervaring. Ze had als secretaresse gewerkt voor verschillende bedrijven.

Marcella Michiels leverde als regieassistente ondersteuning voor live-uitzendingen, waaronder de eerste aflevering van “Nonkel Bob” (1955), waarvoor ze zelfs haar huwelijk met televisiepersoonlijkheid Omer Grawet een week vervroegde omdat de uitzending primeerde. Haar inzet bij de omkadering van historische evenementen zoals Expo ’58 en het Eurovisiesongfestival werd gewaardeerd door haar leidinggevenden. Rond 1960 werd ze benoemd tot programmaregisseur.

In haar archief is een verzamelmap bewaard met de scripts van de producties waaraan ze meewerkte als regieassistente.  In 1964 vertrok Michiels bij de BRT. Ze schreef nog reisverhalen voor onder meer het magazine Het Rijk der Vrouw. In 1968 kreeg ze voor een van haar reisreportages een symbolische bekroning via een persprijs in Sardinië.

Een verrassende vondst

In de foto’s van haar archief, opgenomen in de beeldbank van Liberas, vinden we een kleine reeks van foto’s uit een latere periode in haar leven. Ze werden genomen tijdens de filmopnames van Met Dieric Bouts, een korte documentaire uit 1975 van de Belgische filmregisseur André Delvaux. De film werd gemaakt in opdracht van de BRT en kwam uit in 1975. De foto’s dateren dus wellicht van 1974 of begin 1975.

André Delvaux (1926-2002) kan zeker als een pionier van de Vlaamse of Belgische film beschouwd worden. Deze perfect tweetalige Belg had een internationale reputatie, werkte met grote filmsterren en maakte in de twintigste eeuw een aantal zeer gewaardeerde literatuurverfilmingen. Zijn laatste film L’Oeuvre au noir, naar het gelijknamige boek van Marguerite Yourcenar, wordt algemeen beschouwd als zijn meesterwerk. Tussen zijn langspeelfilms door maakte hij met evenveel inzet en professionalisme “kleiner” werk zoals deze korte documentaire (30 minuten) over het leven van Dieric of Dirk Bouts (1415-1475), een middeleeuwse schilder die – hoewel geboren in Haarlem – in één adem genoemd wordt met andere “Vlaamse primitieven”. Marcella Michiels werkte voor de film als ‘scriptgirl’ en wordt als Marcella Grawet vermeld in de eindgeneriek. Ze kreeg blijkbaar de kans haar ervaring nog eens in te zetten voor een nieuwe productie.

De foto’s

De reeks bestaat uit vijf foto’s. Vier daarvan tonen werkopnames. We zien André Delvaux die regieaanwijzingen geeft aan acteur Roger Van Hool, Marcella Michiels met een stopwatch in de hand, en Charlie Van Damme, de directeur fotografie, die druk bezig is met de mis-en-scène en de belichting. Deze werkopnames draaien rond het belangrijkste shot van de film, een tableau vivant van Het Laatste Avondmaal, een schilderij dat Dieric Bouts in de periode 1464-1468 maakte in opdracht van het Leuvense Broederschap van het Heilig Sacrament, en dat je vandaag kunt gaan bekijken in de Sint-Pieterskerk in Leuven.

Een tableau vivant is letterlijk uit het Frans te vertalen als een “levend schilderij”: echte personen, soms ook dieren, bootsen een schilderij na, met oog voor alle details. De vijfde foto in de reeks toont het eindresultaat.  Voor zijn interpretatie van Het Laatste avondmaal moest Delvaux op zoek naar 15 acteurs en figuranten, want naast Jezus en zijn twaalf apostelen die rond de tafel zitten, zijn op het doek nog twee extra, rechtstaande figuren te zien. De hele scène – hoe ernstig en ingetogen ook – is niet enkel een pastiche (een nabootsing van een kunstwerk) maar tegelijk ook een soort inside joke want alle personages worden uitgebeeld door vrienden van de regisseur. Ook Bouts zou trouwens destijds vrienden hebben gevraagd om voor hem te poseren.

Centraal in beeld zien we de Franse acteur Matthieu Carrière. Hij speelt Jezus in de film. Michiels ontmoette in de jaren 1970 ook niemand minder dan Orson Welles. Ze verschijnt immers ook als crewlid op de eindgeneriek van de Vlaamse cultfilm Malpertuis (1971) van Harry Kümel, naar de gelijknamige roman van Jean Ray, waarin Welles de rol van Cassavius speelt.

Wie meer wil weten over de mediacarrière van Marcella Michiels, kan in de leeszaal van Liberas het eindwerk van Myrthe Van der Veken consulteren: De mediacarrière van Marcella Michiels: Een ‘Bourdieusiaanse’ analyse van een vrouw in de journalistiek in de tweede helft van de twintigste eeuw (VUB, Master Journalistiek, 2025).