Vanaf dinsdag 7 oktober 2025 kan je voor het zesde jaar op rij terecht in Liberas voor een lezingenreeks van het Centrum voor de Studie van Christelijke Tradities (verbonden aan de UGent). Negen lezingen belichten dit jaar het thema Apocrief christendom. Prof. Dr. Danny Praet (UGent) is de organisator en licht deze reeks toe.

Waarover gaat deze lezingenreeks? Wat wordt er precies uiteengezet?

Het christendom is een openbaringsgodsdienst en behoort tot de zogenaamde “religies van het boek”. De Bijbel, het heilige boek van de christenen, is het resultaat van een lange en vaak hevige discussie tussen verschillende stromingen en meningen over wat er wél en níét in mocht staan.

Vooral rond het Nieuwe Testament woedde er tot in de vierde eeuw een strijd: welke evangeliën en brieven hoorden bij de canon, en welke niet? Waarom werden bepaalde teksten erkend en andere afgewezen? Daarbij spelen ook fenomenen als bewuste vervalsingen in de antieke literatuur en anonieme geschriften die later (al dan niet bewust) aan bekende namen werden toegeschreven. Ook in de Oudheid werd al over dergelijke vragen gediscussieerd. Zo werd bijvoorbeeld de Openbaring van Johannes (de Apocalyps) tot in de vierde eeuw door velen niet aanvaard als authentiek.

In deze lezingenreeks focussen we op die teksten en ideeën die de canon niet hebben gehaald: de zogenaamde “apocriefe” geschriften (Grieks voor “verborgen”). Dat betekent echter niet dat al deze teksten geheim waren. Sommige behoren tot het gnostische christendom of tot andere esoterische stromingen, die prof. Temmerman nader zal toelichten.

Daarnaast staan we stil bij vragen rond authenticiteit vanuit modern wetenschappelijk perspectief. Welke woorden en daden zijn écht van Jezus, en kunnen we dat überhaupt met zekerheid weten? Zijn de canonieke evangeliën betrouwbaarder dan de apocriefe – of evenmin? Zijn Marcus en Johannes wel de echte auteurs? Welke brieven zijn werkelijk van Paulus, en welke niet?

Vragen over het tot stand komen van de Bijbel leiden sowieso naar vragen over verschillende perspectieven in het antieke christendom en dit benaderen we vanuit de moderne wetenschap.

Hoe bepaalde u dit thema?

Deze reeks sluit aan bij de twee vorige reeksen die het Centrum voor de Studie van Christelijke Tradities organiseerde in Liberas. In de reeks over de duivel (2023) hadden we al gezien dat het ontstaan van de figuur van de duivel als tegenstander van de joods-christelijke god vooral zijn oorsprong vindt in geschriften die niet tot de canon behoren, maar in apocriefe teksten van het Oude Testament, zoals het boek Henoch of het boek Jubileeën.

Ook de reeks over de vrouw in het christendom (2024), met name de lezing over de mythes rond Maria Magdalena, kwam het belang van de apocriefe geschriften uit het Nieuwe Testament duidelijk naar voren. Het thema van dit jaar vormt dus een logisch vervolg: lezingen die systematisch deze religieuze teksten belichten en een zo breed mogelijk overzicht geven van de apocriefe boeken.  

Wat mogen we van de lezingen verwachten?

Het programma biedt een brede waaier aan invalshoeken: we benaderen deze teksten vanuit een filosofisch, godsdienst-historisch én literair perspectief. Voor velen zullen ze een echte ontdekking zijn, want apocriefe geschriften en verworpen tradities zijn doorgaans weinig bekend. Sommige teksten zijn zelfs nooit in het Nederlands vertaald en enkel beschikbaar in dure wetenschappelijke edities.

Daarnaast zal blijken dat bepaalde verhalen of ideeën die men als “bijbels” beschouwt, in werkelijkheid hun oorsprong vinden in apocriefe teksten. De lezingen behandelen zowel het leven van Jezus en de apostelen als geschriften waarin vrouwen een heel andere rol krijgen dan in het traditionele, patriarchale christendom. Zo zal dr. Julie Van Pelt bijvoorbeeld ingaan op de figuur van Thecla.

Ten slotte wordt ook de literaire dimensie belicht: sommige van deze teksten vertonen sterke gelijkenissen met antieke fictie of de romanliteratuur uit die tijd, zoals duidelijk zal worden in de bijdragen van dr. Benjamin De Vos en prof. Koen De Temmerman.

Hoe selecteerde u de sprekers voor deze reeks?

Binnen de vakgroep wijsbegeerte en de faculteit Letteren en Wijsbegeerte (UGent) zijn meerdere specialisten actief die over dit thema wetenschappelijke teksten hebben gepubliceerd. Op twee lezingen na (in het Engels en in het Frans), zullen de bijdragen in het Nederlands worden gebracht. Dr. Menéndez Sánchez (UGent) spreekt in het Engels over het manicheïsme, een dualistische religie die nauw aanleunt bij gnostische vormen van christendom. Prof. Amsler (Universiteit van Lausanne), een vooraanstaand lid van de Association pour l’étude de la littérature apocryphe chrétienne, zal in het Frans ingaan op apocriefe handelingen van de apostelen die zich richtten tegen het antieke heidendom.

Hoe ziet u dit thema gekaderd in een breder actueel debat?

De Amerikaanse president Donald Trump promoot momenteel zijn eigen editie van de Bijbel, de God Bless the USA Bible, onder het motto “Make America Pray Again”. Die uitgave, met een Amerikaanse vlag op de cover, is verkrijgbaar in uiteenlopende kleuren – van Trumpiaans goud tot militaire camouflage – en kost 99,99 dollar. Naast de Bijbeltekst bevat dit boek ook de Onafhankelijkheidsverklaring en de Bill of Rights, die ironisch genoeg juist het instellen van een staatsgodsdienst verbieden, evenals de Pledge of Allegiance met de controversiële passage “one Nation under God”.

Kennis over hoe de Bijbel tot stand is gekomen, en welke aanspraken men wel of niet wetenschappelijk kan maken, zijn en blijven wereldwijd van groot belang. Hoewel de academische studie van de Bijbel al eeuwen bestaat, ontbreekt hier vaak nog steeds brede kennis over. Zo blijft men ethische en politieke claims baseren op een boek waarover men beter een gezonde dosis scepsis zou aanhouden.

Waar hoopt u dat deze lezingen toe zullen leiden?

Ik hoop dat deze reeks de wetenschappelijke kennis over de Bijbel bij een breed publiek kan verspreiden, zodat fundamentalistische claims over “heilige teksten” bij ons minder kans maken.

Worden deze lezingen opnieuw opgenomen?

Ja, de lezingenreeks wordt opnieuw opgenomen en de PowerPoints worden in de opnames verwerkt. Deze kunnen achteraf via de YouTube-kanalen van Liberas en van de Faculteit Letteren en Wijsbegeerte van de UGent worden bekeken. Op die manier kunnen mensen die niet aanwezig waren, kennis nemen van de diverse thema’s. Ook voor aanwezigen zijn de opnames handig: zij kunnen de lezingen thuis rustig herbekijken.

Toch hopen we, net als de vorige jaren, opnieuw veel mensen te verwelkomen in de Blauwe Zaal van Liberas. Live aanwezig zijn is en blijft de beste ervaring: alleen daar kan men vragen stellen aan de sprekers en achteraf gezellig napraten.

Praktisch

De lezingen vinden plaats in Liberas, vanaf dinsdag 7 oktober 2025 t.e.m. dinsdag 16 december 2025 (telkens op dinsdag) om 20.00u.

De lezingen zijn gratis, wel vooraf inschrijven via: inschrijven@liberas.eu.

Praktische informatie en het volledige programma vind je hier.

Deze lezingenreeks Apokrief christendom. De apokriefe Bijbel en verworpen tradities in het vroege christendom is een organisatie van het Centrum voor de Studie van Christelijke Tradities en de Vakgroep Wijsbegeerte en Moraalwetenschappen (UGent) i.s.m. het Geuzenhuis en Liberas.