Ter ere van 80 jaar einde van de Tweede Wereldoorlog opent in oktober 2025 in Liberas de tentoonstelling: Hun kleine oorlog. Oorlogsliteratuur in de collectie van Liberas (1944-1947). Deze expo biedt een unieke blik op hoe Belgen de Tweede Wereldoorlog hebben beleefd én herinnerd – niet via grote geschiedenisboeken, maar door intieme getuigenissen van gewone mensen in buitengewone omstandigheden.

Literaire getuigenissen uit het dagelijks leven

Kort na de oorlog ontstaan er talloze documents humains – boeken waarin auteurs hun persoonlijke oorlogservaringen neerschrijven. De tentoonstelling toont een selectie van 25 werken uit de honderden boeken over de Tweede Wereldoorlog die Liberas bewaart. Aan de hand van de geselecteerde werken worden drie thema’s belicht: verzet en collaboratie, (concentratie)kampen en het dagelijkse leven tijdens de bezetting.

Het gaat om gelegenheidsauteurs, zoals de Gentse advocaat Jean Tytgat die in Dachau belandt, de jonge verzetsstrijder Victor Eloy, die zich samen met vijftig andere maquisards in de Ardeense bossen verschuilt of kunstenaar Jacques Ochs, die zijn medegevangenen portretteert in Breendonk. Dit zijn geen professionele schrijvers. De omstandigheden van de oorlog creëren bij hen een behoefte om hun verhaal neer te pennen. Zo weerspiegelen deze boeken de sociale, politieke en culturele spanningen van hun tijd.

De veranderende stem van de literatuur

Hoewel het grootste deel van België bevrijd is in september 1944, zullen de gedetineerden in concentratiekampen pas vier tot negen maanden later bevrijd worden. De eerste gevangenen die terugkeren naar België arriveren ten vroegste in maart en april 1945. Edgard Marbaix schrijft zijn boek Breendonk, de dood in het voorjaar van 1944 en drukt in zijn inleiding de hoop uit dat, net zoals zijn bevrijding uit Breendonk, ook de ‘bevrijding van zijn Vaderland’ en de ‘algeheele overwinning der Geallieerde Legers’ spoedig zullen volgen. De ware omvang van de gruwel in de concentratiekampen is op dat moment voor de auteur nog niet bekend.

De auteurs verwerken hun oorlogservaringen en herschrijven hun herinneringen, wat betekent dat hun verhalen niet louter authentieke weergaven van de feiten zijn. Boeken geschreven in 1944 – nog tijdens de bezetting – verschillen dus sterk van de werken uit 1947, wanneer veel meer over de oorlog bekend is. Ze schrijven met het bewustzijn van de veranderende tijdgeest en een groeiende kennis over wat er werkelijk is gebeurd. De schrijvers geven een eigen perspectief op de oorlog, beïnvloed door hun persoonlijke beleving. Deze vroege getuigenissen zijn daarmee een eerste literaire verwerking van de Tweede Wereldoorlog en vormen een fundament voor het collectieve geheugen van België – soms tot op de dag van vandaag.

Een tastbaar verleden via tekeningen en objecten

Deze verhalen krijgen een extra dimensie dankzij illustraties van de hand van tijdgenoten. Verschillende auteurs werken samen met een tekenaar om hun oorlogsgetuigenis te versterken. De tentoonstelling laat intieme portretten zien van kampslachtoffers en pakkende tekeningen van een gebombardeerd Antwerpen. Daarnaast wordt er gebruik gemaakt van authentieke objecten uit het Liberas-depot, die de bezoeker meenemen in de wereld van deze schrijvers tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Met Hun kleine oorlog biedt Liberas een beeld van het Belgische leven tijdens de Tweede Wereldoorlog, verteld door de ogen van gewone mensen. De boeken, illustraties en objecten brengen verhalen van de vaak onbekende auteurs tot leven, en geven hen een volwaardige plaats binnen deze geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog.

Praktisch

Deze tentoonstelling loopt van vrijdag 10 oktober 2025 tot en met vrijdag 30 januari 2026 en is gratis te bezoeken in Liberas (Kramersplein 23, 9000 Gent), tijdens de kantooruren. Liberas is open  van maandag tot donderdag van 8u30 tot 17u00 en op vrijdag van 8u30 tot 12u30.

Opgelet: de expo is gesloten vanaf 23 december 2025 tot en met 4 januari 2026.