In 2022 verwierf Liberas het archief van de culturele stichting Noordstarfonds – Handelsbeurs. Het Noordstarfonds is de culturele veruitwendiging van de toenmalige verzekeraar Noordstar en Boerhaave. Samen met het archief van het Noordstarfonds ontving Liberas ook stukken van de Noordstar en Boerhaave. Recent ontsloot Liberas archief van beide organisaties.
Tussen brandverzekering en bouwwoede
De Gentse verzekeringsmaatschappij Noordstar werd opgericht op 11 december 1919, in een periode van wederopbouw na de Eerste Wereldoorlog. De oprichters, afkomstig uit Vlaamsgezinde kringen, wilden met hun initiatief een volwaardig alternatief bieden voor de voornamelijk Franstalige verzekeraars die op dat moment de markt domineerden. Noordstar positioneerde zich vanaf het begin als een Vlaamse onderneming met economische ambities.
Tijdens de jaren 1920 kende de maatschappij een gestage uitbreiding. In 1932 werd in de Gentse Abdisstraat een modernistisch kantoorgebouw opgetrokken, naar een ontwerp van architect Marc Neerman. Dit gebouw diende als nieuw hoofdkantoor en stond symbool voor de professionele uitstraling en groeiende slagkracht van het bedrijf.
In 1936 fuseerde Noordstar met de eveneens Vlaamse verzekeringsmaatschappij Boerhaave, die sinds 1921 actief was en vooral een cliënteel kende binnen de geneeskundige wereld. Deze fusie betekende een belangrijke uitbreiding van het klantenbestand en een versterking van de positie op de Vlaamse markt.
Tegen het einde van de jaren 1930 was Noordstar uitgegroeid tot een gevestigde naam binnen de Belgische verzekeringssector. De activiteiten waren voornamelijk gericht op levens- en brandverzekeringen, met daarnaast ook producten voor rechtsbijstand. De onderneming bouwde daarbij verder op een combinatie van zakelijke continuïteit en regionale verankering.
De uitbraak van de Tweede Wereldoorlog luidde ook voor Noordstar een onzekere periode in. Maar tot aan 1940 had de maatschappij zich weten te profileren als een stabiele speler in een sterk gereguleerde maar groeiende markt.
Cultuur hoog in het vaandel
Cultureel mecenaat zat diep verweven in het DNA van de Noordstar. Al vóór de oprichting van het Noordstarfonds in 1935 experimenteerde de verzekeraar met initiatieven op het vlak van kunst en cultuur. In 1926, amper zeven jaar na haar ontstaan, ondersteunde de Noordstar het Vlaamse Wetenschappelijk Congres met de uitgave van een kunstalbum.
Ook het iconische gebouw van de maatschappij was geen toeval. Het ontwerp van Marc Neerman werd gekozen na een architectuurwedstrijd, uitgeschreven door de beheerraad van de Noordstar.
Een volgende belangrijke stap in de culturele profilering van de maatschappij was een letterkundige prijsvraag rond Guido Gezelle. De wedstrijd, waarvoor inzendingen tot uit Nederlands-Indië binnenkwamen, onderstreepte dat de Noordstar als bedrijf een uitgesproken culturele en Vlaamsgezinde reflex had.
Met de oprichting van het Noordstarfonds in 1935 kreeg het huwelijk tussen ondernemen en cultuur ook letterlijk een eigen huis. Vooral na de Tweede Wereldoorlog kwam het fonds op kruissnelheid, met onder meer toneelwedstrijden, en vanaf 1979 ook aandacht voor poëzie en grafische vormgeving. In de jaren 1980 verschoof de focus naar podium- en beeldende kunsten. Hoogtepunt was de aankoop en renovatie van de Gentse Handelsbeurs op de Kouter.
Het archief
Liberas beheert sinds 2022 het archief van het Noordstarfonds, dat quasi de volledige werking bevat vanaf de jaren 1950. Via een plaatsingslijst werd het archief reeds toegankelijk gemaakt. Vooral voor de periode van de jaren 1980 en 1990 is het archief bijzonder rijk aan archief- en fotomateriaal. Het eigenlijke archief van de Noordstar en Boerhaave is met zijn 3 meter in verhouding met dat van het Noordstarfonds dat 64 strekkende meter is, betrekkelijk kleiner. Het bevat echter een aantal belangrijke stukken over de geschiedenis van de Noordstar: stukken i.v.m. de aandelen, de bestuursorganen, bijzondere stukken over jubilea, een verzameling polissen, stukken over het gebouw en stukken over de culturele werking van de Noordstar.
Een eerste archiefblok werd in 2023 ontsloten, in 2025 werd de inventaris verder aangevuld met enkele opmerkelijke stukken (zoals het dossier over de letterkundige prijsvraag uit 1930). Belangrijke kanttekening bij het archief van de Noordstar is dat Liberas vooral het archief gevormd door de bestuurders bewaart. Toen de Noordstar fuseerde met Mercator in 1996 werd het eigenlijk bedrijfsarchief (de boekhouding) overgebracht naar het Rijksarchief. Het rijksarchief in Beveren beheert de 45 meter boekhouding, Liberas ontfermde zich over het gedeelte afkomstig van de bestuurders.
De periodieken die bij het archief horen: Inlichtingenbulletin Algemene Maatschappij van Verzekeringen en Grondkrediet / Bulletin d’Informationsen De Star. Inlichtings- en onderrichtingsblad van de verzekeringsgroep Noordstar-Boerhaavezijn intussen ook gedigitaliseerd en met OCR doorzoekbaar gemaakt op www.liberas.eu .
Literatuur
Guy Leemans (2023), Guy Leemans (1998). Noordstarfonds. In: Encyclopedie van de Vlaamse beweging. 2023. .
Inventaris Onroerend Erfgoed 2025: Kantoorgebouw De Noordstar en Boerhaave [online].
C. Vancoppenolle & L. Heerwegh, Inventaris van het archief van De Noordstar en Boerhaave NV (1919-1984), Brussels, 2002. [inleiding]
