Papier bewaren is voor een archief als Liberas een fluitje van een cent. Zo ook het archief van de Gentse Papierfabriek, een dochteronderneming van het Fins-Zweedse Stora Enso. Stora Enso Langerbrugge is een belangrijke werkgever in de Gentse Kanaalzone met lange geschiedenis en traditie.
Een eeuw industrie op een Kanaaleiland
De papierfabriek van Langerbrugge ontstond begin jaren 1930 op het nieuwe eiland dat gevormd werd door de rechttrekking van het kanaal Gent–Terneuzen. Waar vroeger scheepswerven lagen, verrees vanaf 1932 een moderne fabriek die zelf houtslijp (een soort papierpulp) produceerde en zo een stabiele afnemer werd voor de nabijgelegen elektriciteitscentrale. De uitbouw volgde snel: de eerste papiermachine werd in 1932 opgestart, een tweede in 1937, en in de naoorlogse periode volgden nieuwe magazijnen, verbeterde slijpers en in 1956 een derde papiermachine met de doopnaam ‘Thérèse’. Met Thérése erbij werd de Papierfabriek een van Europa’s modernste papierfabrieken1.
Arbeidersstemmen en Europese concurrentie
Langerbrugge werd na de oorlog ook een toonbeeld van sociale strijd: acties rond premies, werkritmes en arbeidsvoorwaarden maakten de fabriek tot een referentiepunt binnen de sector. Vanaf de jaren 1960 bracht de Europese markt nieuwe druk, wat leidde tot een gedeeltelijke overname door het Duitse Feldmühle en later tot ingrijpende herstructureringen, waarbij het personeelsbestand sterk kromp maar de syndicale organisatie zich opvallend veerkrachtig toonde2.
De fabriek vandaag
Sinds het bedrijf in de jaren 1990 in handen kwam van internationale papiergroepen en uiteindelijk opging in Stora Enso — een fusie uit 1998 tussen het Zweedse Stora (opgericht in 1288 en vaak beschouwd als het oudste nog actieve bedrijf ter wereld) en het Finse Enso — ontwikkelde Langerbrugge zich tot een van de modernste papierproductiesites in Europa. De fabriek produceert vandaag jaarlijks ruim een half miljoen ton kranten- en magazinepapier, volledig op basis van 100% gerecycleerde vezels. Twee biomassacentrales leveren de volledige stoombehoefte en een groot deel van de elektriciteit, aangevuld met windturbines op het terrein. Dankzij die combinatie geldt Langerbrugge vandaag als een toonaangevende circulaire hub waar historische industriële knowhow en hedendaagse milieutechnologie hand in hand gaan3.
Het archief van een papierfabriek
Men zou misschien verwachten dat Liberas met ettelijke kilometers papieren administratie van de Papierfabriek werd geconfronteerd, maar niets is minder waar. Hoewel het archief wél enkele essentiële klassieke stukken bevat (zoals een reeks financiële registers) bleef de aanvoer van dergelijke bedrijfsdocumenten relatief beperkt. De inventaris van dit administratieve archief werd reeds in 2024 gepubliceerd.
De hoofdmoot van het archief bestaat echter uit een uitzonderlijk rijke en omvangrijke fotocollectie. Liberas bewaart vandaag enkele duizenden beelden van de fabriek, haar personeel, het machinepark en uiteenlopende bedrijfsactiviteiten. Daarnaast omvat het archief ook een reeks bedrijfsfilms die de meer recente geschiedenis van het bedrijf in beeld brengen en zo een waardevolle visuele aanvulling vormen op het bewaarde documentair erfgoed.
Aan de hand van het bij het archief bewaarde personeelsblad ‘Infoflash’ uit 1976 krijgen onderzoekers en geïnteresseerden bovendien een uniek venster op de bedrijfscultuur binnen de fabriek. Het blad weerspiegelt hoe medewerkers werk en dagelijkse praktijk beleefden. Kortom, het bedrijfsarchief biedt inzicht in uiteenlopende aspecten van het bedrijf, maar onderscheidt zich vooral door zijn uitzonderlijk rijke fotocollectie.
1. Heymans, H., (1984) “De papierfabriek te Langerbrugge”, Tijdschrift voor Geschiedenis van Techniek en Industriële Cultuur 2 (7): 34-39.
2. De Coninck, R., (2007) “Archief van ABVV-syndicale delegatie Papierfabriek van Langerbrugge”, Brood & Rozen 12 (2): 57.
3. Gebaseerd op onder andere de website van Stora Enso Langerbrugge en sociale media pagina’s. De website van Stora Enso is gearchiveerd door Liberas. Zie: Liberas, collectie websites, website_864, snapshots van de website van Stora Enso.
