Regels voor rechtvaardigheid en vrijhandel
Al sinds de middeleeuwen wilden zeevarende landen duidelijke regels om het leven op zee ordelijk en eerlijk te laten verlopen. In havensteden zoals Genua, de Hanzesteden en ook in Vlaanderen golden toen al vergelijkbare afspraken, vastgelegd in beroemde oude teksten zoals de Rôles d’Oléron.
Maar toen de industriële revolutie op gang kwam, veranderde er veel. Scheepvaart werd grootschaliger en nog internationaler. Dat zorgde voor verwarring, conflict en hogere verzekeringskosten voor reders en handelaars.
Met name in België groeide het besef dat er iets structureels moest gebeuren. De Antwerpse advocaat Louis Franck, samen met staatsman Auguste Beernaert en zakenman Charles Le Jeune, nam het voortouw. Zij verzamelden maritieme experts en richtten in 1897 in Antwerpen het Comité Maritime International (CMI) op. Dat was geen toeval: Antwerpen was toen al een wereldhaven, vol handel en scheepvaart.
Het CMI bracht van bij het begin allerlei mensen samen: juristen, reders, verzekeraars en handelaars. Hun gezamenlijke doel? Internationale regels maken die op zee overal gelijk zouden zijn. Zo hoopten ze de scheepvaart veiliger, eerlijker en duidelijker te maken.
Het initiatief uit Antwerpen groeide al snel uit tot een wereldspeler. Onder leiding van onder anderen Albert Lilar – advocaat en later minister – sloeg het CMI bruggen tussen de praktijk en de politiek. Het werkte intensief samen met organisaties zoals de latere Internationale Maritieme Organisatie (IMO).
Ook vandaag is het CMI nog altijd werkzaam. Het telt tientallen nationale verenigingen en duizenden leden wereldwijd. Vanuit zijn Antwerpse wortels zet het zich nog steeds in voor een rechtvaardige, uniforme en duurzame rechtsorde op zee. Dat doet het via internationale congressen, vergaderingen en tal van werkgroepen. Een mooi stuk Belgisch erfgoed dat tot op vandaag mee de regels op de wereldzeeën helpt bepalen.
Archief van het CMI
Sinds eind 2024 werkt Liberas samen met het Comité Maritime International (CMI) om het erfgoed van deze internationale organisatie niet alleen te bewaren voor de toekomst, maar ook open te stellen voor onderzoekers en geïnteresseerden. In het voorjaar van 2025 werd daarbij een belangrijke stap gezet. Het hele archief van het CMI werd geïnventariseerd en herverpakt in zuurvrije dozen.
Omdat het CMI een wereldwijde organisatie is, werd ervoor gekozen om de beschrijvingen van de archiefstukken in het Engels te maken. Zo kunnen onderzoekers en liefhebbers van over heel de wereld gemakkelijk terugvinden wat er in het archief zit. Overigens zijn de originele documenten zelf meestal ook in het Engels, en soms in het Frans opgesteld.
Hoewel het CMI al actief is sinds het einde van de negentiende eeuw, is er helaas bijna geen archiefmateriaal uit die vroege periode bewaard gebleven. Het grootste deel van het archief begint pas na de Tweede Wereldoorlog. De kern ervan komt vooral uit de jaren zeventig, al zijn de enkele oudere documenten juist het meest bijzonder en inhoudelijk waardevol.
Wat gelukkig wél goed bewaard is, zijn de verslagen van internationale congressen. Ook documenten van belangrijke bestuursorganen zoals het permanent bureau, het uitvoerend comité en de algemene vergadering zijn vanaf de jaren vijftig grotendeels aanwezig. Vanaf de jaren zeventig is bijna de volledige administratie bewaard gebleven — alleen de boekhouding ontbreekt.
Het archief bevat onder meer uitgebreide briefwisseling met maritieme organisaties over de hele wereld, en dikke dossiers van internationale werkgroepen. Daarin zitten gedetailleerde documenten zoals brieven, verslagen en enquêtes over uiteenlopende thema’s: van piraterij en milieukwesties tot verzekeringen, averij, charterpartijen en contractrecht.
Met meer dan 32 meter aan archiefmateriaal is dit een dankbare bron voor iedereen die meer wil weten over de ontwikkeling van het maritieme recht in de tweede helft van de twintigste eeuw.
Het archief kan enkel geraadpleegd worden na toestemming van het CMI. Neem daarvoor vooraf contact op met Liberas.
